Σας κάλεσαν στη δουλειά ενώ είστε σε άδεια; Δείτε τι ισχύει

Ο κανόνας είναι ξεκάθαρος: ο εργοδότης δεν μπορεί να σας αναγκάσει να εργαστείτε όσο βρίσκεστε σε κανονική άδεια. Η άδεια χορηγείται με αποδοχές και σκοπό της είναι η ανάπαυση του εργαζομένου, όχι η προσωρινή του απομάκρυνση από τα καθήκοντα με δυνατότητα ανάκλησης όποτε βολεύει την επιχείρηση. Το άρθρο 5 παρ. 2 του Α.Ν. 539/1945 απαγορεύει ρητά την απασχόληση μισθωτού κατά τη διάρκεια της κανονικής άδειάς του, και η μονομερής ανάκληση από τον εργοδότη δεν επιτρέπεται, όπως επισημαίνει το ΚΕ.Π.Ε.Α./Γ.Σ.Ε.Ε…

Η άδεια δεν είναι «δάνειο χρόνου» που ο εργοδότης μπορεί να ζητήσει πίσω όποτε προκύψει ανάγκη. Είναι δικαίωμα με νομική προστασία, και η μεταβολή της προϋποθέτει συμφωνία, όχι εντολή.

Τι ισχύει στην πράξη:

• Δεν υποχρεούστε να απαντήσετε σε κλήσεις εργασίας ή να επιστρέψετε στη δουλειά όσο είστε σε κανονική άδεια.
• Εξαίρεση υπάρχει μόνο όταν υπάρχει ρητή, ελεύθερη συμφωνία σας ή πραγματικά έκτακτη ανάγκη που θέτει σε κίνδυνο πρόσωπα ή κρίσιμη λειτουργία της επιχείρησης.
• Αν εργαστείτε έστω και για λίγες ώρες, δικαιούστε πλήρη αμοιβή για τις ώρες εργασίας και αποκατάσταση των ημερών άδειας που διακόπηκαν.

Η ίδια η Επιθεώρηση Εργασίας τεκμηριώνει το νομοθετικό πλαίσιο της κανονικής άδειας (Ν.3302/2004, άρθρο 61 Ν.4808/2021), το οποίο στηρίζει αυτή την προστασία σε επίσημο επίπεδο, όπως αναφέρεται στη σχετική σελίδα της Επιθεώρησης Εργασίας.

Βασικά συμπεράσματα

Ο εργοδότης δεν μπορεί να σας υποχρεώσει να εργαστείτε κατά την κανονική άδεια χωρίς τη ρητή συμφωνία σας, και κάθε ώρα εργασίας που τυχόν παρέχετε πρέπει να αμείβεται πλήρως με αποκατάσταση της αντίστοιχης ημέρας.

Σημείο	Λεπτομέρειες
Δεν υποχρεούστε να ανταποκριθείτε	Η κανονική άδεια δεν ανακαλείται μονομερώς, βάσει του άρθρου 5 παρ. 2 του Α.Ν. 539/1945.
Τεκμηριώστε τα πάντα γραπτώς	Email και μηνύματα αποτελούν το ισχυρότερο αποδεικτικό στοιχείο σε τυχόν καταγγελία.
Πλήρης αμοιβή για εργασία σε άδεια	Δικαιούστε μισθό, προσαυξήσεις και αποκατάσταση ημέρας αν εργαστείτε παρά την άδεια.
Η ετοιμότητα αμείβεται διαφορετικά	Η αμοιβή του on call εξαρτάται από τον βαθμό δέσμευσής σας, όχι από σταθερό ποσοστό.
Το ΣΕΠΕ είναι ο αρμόδιος φορέας	Καταγγελία με πλήρη φάκελο αποδεικτικών οδηγεί σε εξέταση και πιθανό έλεγχο.

This article is general information, not a substitute for advice from a qualified lawyer. Consult a qualified legal professional about your own circumstances before acting on anything here.

Πίνακας περιεχομένων

• Τι να κάνετε αμέσως αν σας καλέσουν ενώ είστε σε άδεια
• Ποια είναι τα νομικά δικαιώματά σας όταν ο εργοδότης ζητά να επιστρέψετε από την άδεια
• Πώς πρέπει να αμείβεστε αν εργαστείτε ενώ είστε σε άδεια
• Διακοπή ή μεταφορά της άδειας: πότε και πώς γίνεται η αποκατάσταση
• Πότε μια ανάκληση μπορεί να είναι νόμιμη
• Μπορείτε να εργαστείτε για άλλον εργοδότη ενώ είστε σε άδεια;
• Προστασία εργαζομένου και διαθέσιμες ενέργειες
• Πώς να κάνετε καταγγελία στο ΣΕΠΕ
• Συχνά σενάρια και πώς να τα χειριστείτε
• Πηγές

Τι να κάνετε αμέσως αν σας καλέσουν ενώ είστε σε άδεια

Η πρώτη σας κίνηση καθορίζει αν θα έχετε αποδείξεις αργότερα, αν χρειαστεί. Μην απαντάτε προφορικά χωρίς να ακολουθήσει γραπτή επιβεβαίωση.

1. Απαντήστε ήρεμα, ζητήστε γραπτή επικοινωνία. Μια απλή φράση όπως «Βρίσκομαι σε κανονική άδεια. Παρακαλώ στείλε μου το αίτημα γραπτώς με email, ώστε να το εξετάσω» αρκεί για να ξεκινήσει η τεκμηρίωση.
2. Καταγράψτε ώρα, ημερομηνία και περιεχόμενο της κλήσης. Ένα σύντομο email προς τον εαυτό σας ή προς τον εργοδότη, αμέσως μετά, λειτουργεί ως απόδειξη χρόνου.
3. Κρατήστε αντίγραφα κάθε μηνύματος. SMS, email, μηνύματα σε εφαρμογές επικοινωνίας· όλα μετράνε αν χρειαστεί καταγγελία.

Δικαιούστε επίσης να αρνηθείτε χωρίς να δικαιολογηθείτε υπερβολικά:

• Δεν χρειάζεται να εξηγήσετε πού βρίσκεστε ή τι κάνετε στην άδειά σας.
• Δεν υποχρεούστε να δώσετε προσωπικά στοιχεία πέρα από όσα ήδη γνωρίζει ο εργοδότης.
• Η άρνηση συμμετοχής σε εργασία κατά την άδεια δεν αποτελεί πειθαρχικό παράπτωμα.

Επαγγελματική συμβουλή: Διατυπώστε την άρνησή σας γραπτώς με ουδέτερο ύφος: «Βρίσκομαι σε προγραμματισμένη κανονική άδεια και δεν είμαι διαθέσιμος/η για εργασία. Θα είμαι στη διάθεσή σας από την επιστροφή μου στις [ημερομηνία]». Αυτό αποφεύγει την αντιπαράθεση και συγχρόνως τεκμηριώνει τη θέση σας.

Ποια είναι τα νομικά δικαιώματά σας όταν ο εργοδότης ζητά να επιστρέψετε από την άδεια

Ο βασικός κανόνας του εργατικού δικαίου είναι σαφής: η κανονική άδεια χορηγείται και δεν ανακαλείται μονομερώς. Ο εργοδότης δεν έχει το δικαίωμα να διακόψει την άδειά σας επειδή προέκυψε φόρτος εργασίας, απουσίασε συνάδελφος ή υπάρχει «επείγον» πελατολόγιο. Το άρθρο 5 παρ. 2 του Α.Ν. 539/1945 θέτει αυτόν τον περιορισμό ρητά, όπως εξηγεί το ΚΕ.Π.Ε.Α., και η αρχή αυτή δεν έχει αλλάξει με τις μεταγενέστερες τροποποιήσεις του εργατικού δικαίου.

Η κανονική (ετήσια) άδεια διαφέρει από άλλες μορφές άδειας, και η διάκριση έχει σημασία:

• Κανονική άδεια αναψυχής: πλήρης προστασία από ανάκληση, χορηγείται με αποδοχές, καθορίζεται σε συμφωνία με τον εργοδότη.
• Αναρρωτική άδεια: διαφορετικό καθεστώς, συνδέεται με ασφαλιστικό φορέα, δεν επηρεάζεται από την ίδια λογική ανάκλησης.
• Άδεια ειδικού σκοπού ή γονική άδεια: ρυθμίζονται από ξεχωριστές διατάξεις με δικά τους όρια προστασίας.

Στο πλαίσιο αυτό, ο πλήρης οδηγός για την άδεια αναψυχής επισημαίνει ότι η χορήγηση γίνεται κατόπιν συμφωνίας μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου, κάτι που σημαίνει πως όποια αλλαγή πρέπει επίσης να περάσει από συμφωνία, όχι από μονομερή απόφαση.

Η άδεια δεν είναι προνόμιο που παραχωρείται· είναι δικαίωμα που έχει ήδη συμφωνηθεί. Η ανάκλησή της χωρίς τη θέλησή σας παραβιάζει αυτή τη συμφωνία, ανεξάρτητα από το πόσο πιεστικό φαίνεται το αίτημα του εργοδότη.

Αν αμφιβάλλετε αν η δική σας περίπτωση καλύπτεται πλήρως από τον γενικό κανόνα, ο οδηγός εργασιακών δικαιωμάτων της ΓΣΕΕ συνοψίζει τις βασικές αρχές χορήγησης άδειας, ενώ η αρμόδια αρχή για κάθε καταγγελία παραμένει το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας.

Πώς πρέπει να αμείβεστε αν εργαστείτε ενώ είστε σε άδεια

Αν τελικά συμφωνήσετε να εργαστείτε, έστω και για λίγες ώρες, η αμοιβή δεν είναι διαπραγματεύσιμη προς τα κάτω. Υπάρχει όμως μια σημαντική διάκριση που πολλοί εργαζόμενοι αγνοούν.

• Πραγματική εργασία (π.χ. σας καλούν και δουλεύετε από το σπίτι ή πηγαίνετε στην επιχείρηση): δικαιούστε πλήρη αμοιβή για τις ώρες που εργαστήκατε, με τις προσαυξήσεις που θα ίσχυαν κανονικά (νυχτερινή εργασία, Κυριακή, αργία), συν αποκατάσταση της αντίστοιχης ημέρας άδειας.
• Απλή ετοιμότητα (on call) χωρίς πραγματική απασχόληση: η αμοιβή εξαρτάται από τον βαθμό δέσμευσής σας. Αν απαιτείται φυσική παρουσία σε συγκεκριμένο χώρο, δικαιούστε πλήρη μισθό· αν πρόκειται απλώς για διαθεσιμότητα μέσω τηλεφώνου χωρίς περιορισμό κινήσεων, η αποζημίωση συνήθως καθορίζεται με συμφωνία ή κλαδική σύμβαση, όπως εξηγεί αναλυτικά η ανάλυση για την αμοιβή ετοιμότητας.

Ένα απλό παράδειγμα υπολογισμού:

1. Ημερομίσθιο 40 € και σας καλούν 3 ώρες Κυριακή μεσημέρι ενώ είστε σε άδεια.
2. Ωρομίσθιο βάσης: 40 € / 8 ώρες = 5 € την ώρα.
3. Προσαύξηση Κυριακής (συνήθως 75%): 5 € × 1,75 = 8,75 € την ώρα.
4. Σύνολο για τις 3 ώρες: 26,25 €, συν την αποκατάσταση της αντίστοιχης ημέρας άδειας.

Για να διεκδικήσετε σωστά αυτά τα ποσά, χρειάζεστε: καταγραφή ωραρίου (email ή μήνυμα με ώρα έναρξης/λήξης), το μισθολογικό σας στοιχείο (ενημερωτικό σημείωμα αποδοχών) και τυχόν έγγραφη συμφωνία για την εργασία. Χωρίς αυτά τα τρία, η διεκδίκηση γίνεται πολύ πιο δύσκολη.

Διακοπή ή μεταφορά της άδειας: πότε και πώς γίνεται η αποκατάσταση

Η αλλαγή προγραμματισμένης άδειας απαιτεί πάντα συμφωνία, ποτέ μονομερή απόφαση εργοδότη. Αυτό ισχύει είτε πρόκειται για πλήρη διακοπή είτε για απλή μετάθεση ημερομηνιών.

Η διαδικασία αποκατάστασης ημερών, όταν έχετε ήδη εργαστεί κατά την άδειά σας, ακολουθεί συνήθως τα εξής βήματα:

1. Καταγράφετε τις ημέρες ή ώρες που εργαστήκατε παρά την άδεια.
2. Ζητάτε γραπτώς την αντίστοιχη αναπλήρωση σε νέες ημερομηνίες.
3. Ο εργοδότης οφείλει να επιβεβαιώσει τις νέες ημερομηνίες, κατά προτίμηση εγγράφως.
4. Αν δεν υπάρξει ανταπόκριση εντός εύλογου χρόνου, το θέμα μπορεί να τεθεί υπόψη του ΣΕΠΕ.

Πρακτικά, ένα δείγμα αιτήματος θα μπορούσε να έχει αυτή τη μορφή: «Δεδομένου ότι εργάστηκα στις [ημερομηνία] κατά τη διάρκεια της προγραμματισμένης άδειάς μου, ζητώ την αναπλήρωση της αντίστοιχης ημέρας άδειας εντός του τρέχοντος έτους». Κρατήστε πάντα αντίγραφο.

• Η αποκατάσταση δεν εξαρτάται από τη διάθεση του εργοδότη να «κάνει τη χάρη»· είναι απόρροια της αρχής ότι η άδεια δεν καταναλώνεται όταν εργάζεστε.
• Αν αρρωστήσετε κατά τη διάρκεια της άδειας, ισχύουν ξεχωριστές διαδικασίες αναστολής που προϋποθέτουν ιατρική βεβαίωση.

Πότε μια ανάκληση μπορεί να είναι νόμιμη

Υπάρχουν σπάνιες περιπτώσεις όπου η προσωρινή εμπλοκή του εργαζομένου κατά την άδεια θεωρείται δικαιολογημένη. Δεν πρόκειται όμως για «βολικές» εξαιρέσεις που καλύπτουν οποιαδήποτε επιχειρηματική ανάγκη.

• Άμεσος κίνδυνος για ζωή ή ασφάλεια: π.χ. βλάβη σε εγκατάσταση που απειλεί προσωπικό ή κοινό.
• Κρίσιμη διακοπή λειτουργίας που δεν μπορεί να αναβληθεί (σοβαρή τεχνική βλάβη σε υποδομή, όχι απλή καθυστέρηση παράδοσης).
• Νομική ή κανονιστική υποχρέωση που απαιτεί άμεση παρέμβαση συγκεκριμένου προσώπου.

Ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις, ισχύει η αρχή της αναλογικότητας: ο εργοδότης οφείλει να ζητήσει, όχι να επιβάλει, και να αποζημιώσει πλήρως τον χρόνο που διέκοψε την ανάπαυσή σας, συμπεριλαμβανομένης της αποκατάστασης της ημέρας άδειας.

Μπορείτε να εργαστείτε για άλλον εργοδότη ενώ είστε σε άδεια;

Καταρχήν ναι, εφόσον δεν παραβιάζετε συγκεκριμένους όρους της σύμβασής σας, όπως περιγράφει ο οδηγός για flexi-job που εξηγεί τις προϋποθέσεις για επιπλέον εργασία. Ελέγξτε πρώτα:

• Ρήτρες αποκλειστικότητας: αν η σύμβασή σας απαγορεύει ρητά την απασχόληση σε άλλον εργοδότη, η παράβαση μπορεί να έχει συνέπειες ανεξάρτητα από την άδεια.
• Σύγκρουση συμφερόντων: εργασία σε ανταγωνιστική επιχείρηση, ακόμη και προσωρινά, μπορεί να θεωρηθεί παράβαση καλής πίστης.
• Καθεστώς απασχόλησης: ένας μισθωτός έχει διαφορετικούς περιορισμούς από έναν ελεύθερο επαγγελματία που παρέχει υπηρεσίες με δικό του ΑΦΜ. Αν δεν είστε σίγουροι για το δικό σας καθεστώς, δείτε τι πραγματικά σημαίνει να είστε ελεύθερος επαγγελματίας και πώς αλλάζουν οι υποχρεώσεις σας.

Προστασία εργαζομένου και διαθέσιμες ενέργειες

Η κανονική άδεια συνοδεύεται από ουσιαστική νομική προστασία, όχι μόνο θεωρητική διατύπωση.

• Η άρνησή σας να εργαστείτε κατά την άδεια δεν αποτελεί νόμιμο λόγο απόλυσης ή πειθαρχικής ποινής.
• Έχετε δικαίωμα να απευθυνθείτε στο ΣΕΠΕ όταν ο εργοδότης επιμένει σε παράνομη ανάκληση ή αρνείται να πληρώσει εργασία που πραγματοποιήθηκε κατά την άδεια.
• Εναλλακτικά, μπορείτε να ζητήσετε δικαστική προστασία μέσω αγωγής για καταβολή αποδοχών ή αποζημίωσης, ιδίως όταν το ποσό είναι σημαντικό.

Ο φόβος αντιποίνων είναι κατανοητός, αλλά η νομοθεσία προστατεύει ρητά τον εργαζόμενο που ασκεί το δικαίωμά του στην άδεια. Η τεκμηρίωση είναι αυτή που μετατρέπει έναν φόβο σε ισχυρή θέση διαπραγμάτευσης.

Πριν προχωρήσετε σε καταγγελία, ελέγξτε αν η συμπεριφορά του εργοδότη εντάσσεται σε ευρύτερο μοτίβο παρατυπιών· ένας γρήγορος έλεγχος νομιμότητας των πρακτικών της επιχείρησης μπορεί να σας δώσει πληρέστερη εικόνα.

Πώς να κάνετε καταγγελία στο ΣΕΠΕ

Πριν υποβάλετε καταγγελία, χρειάζεστε έναν πλήρη φάκελο:

• Αντίγραφα μηνυμάτων ή email με το αίτημα εργασίας κατά την άδεια.
• Καταγραφή ωρών εργασίας που πραγματοποιήθηκαν.
• Μισθολογικά στοιχεία (ενημερωτικά σημειώματα αποδοχών).
• Ονόματα μαρτύρων, αν υπάρχουν.

1. Επισκεφθείτε την ηλεκτρονική πύλη του ΣΕΠΕ ή μεταβείτε αυτοπροσώπως στην κατά τόπον αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας.
2. Συμπληρώστε την καταγγελία περιγράφοντας συγκεκριμένα γεγονότα, ημερομηνίες και ποσά.
3. Επισυνάψτε όλα τα αποδεικτικά στοιχεία που έχετε συγκεντρώσει.
4. Αναμείνετε την εξέταση από την Επιθεώρηση, η οποία μπορεί να προχωρήσει σε έλεγχο στην επιχείρηση.

Αν το ποσό που διεκδικείτε είναι σημαντικό ή ο εργοδότης αρνείται συστηματικά τη συμμόρφωση, μια πρώτη συμβουλευτική συνάντηση με δικηγόρο εργατικού δικαίου είναι λογικό επόμενο βήμα.

Συχνά σενάρια και πώς να τα χειριστείτε

• Έκτακτη τεχνική βλάβη: σας καλούν να διορθώσετε πρόβλημα σε σύστημα. Απάντηση: «Είμαι σε άδεια, μπορώ να βοηθήσω τηλεφωνικά για 15 λεπτά, αλλά η ώρα αυτή πρέπει να καταγραφεί και να αμειφθεί ανάλογα».
• Αίτημα για δύο ώρες δουλειάς «έκτακτα»: απαντήστε γραπτώς ζητώντας επιβεβαίωση αμοιβής και αποκατάστασης ημέρας πριν συμφωνήσετε.
• Επίμονη τηλεφωνική πίεση χωρίς γραπτό αίτημα: αγνοήστε τηλεφωνικά αιτήματα, απαντήστε μόνο γραπτώς ζητώντας τεκμηρίωση.
• Απόπειρα ανάκλησης λόγω απουσίας συναδέλφου: αυτό δεν συνιστά νόμιμο λόγο ανάκλησης· απαντήστε παραπέμποντας στην ισχύουσα συμφωνία άδειας.

Σε κάθε περίπτωση, η γραπτή τεκμηρίωση παραμένει το ισχυρότερο εργαλείο σας αν χρειαστεί να προχωρήσετε σε καταγγελία στο ΣΕΠΕ.

Η άποψη του Christos

Στην πράξη, τα περισσότερα προβλήματα με άδειες και παράνομες ανακλήσεις δεν προκύπτουν από κακή πίστη, αλλά από απουσία τεκμηρίωσης και στα δύο μέρη. Οι επιχειρήσεις που τηρούν σωστά αρχεία μισθοδοσίας και ωραρίου σπάνια εμπλέκονται σε τέτοιες διαφορές, γιατί κάθε απόκλιση καταγράφεται αυτόματα. Η δική μου εμπειρία με μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις δείχνει ότι η γραπτή συμφωνία, ακόμη και σε ένα απλό email, εξοικονομεί χρόνο και συγκρούσεις σε βάθος χρόνου. Αν είστε εργαζόμενος, η πρώτη σας κίνηση πρέπει πάντα να είναι η καταγραφή, όχι η αντιπαράθεση.

Η επιλογή σωστής λογιστικής υποστήριξης δεν αφορά μόνο τους εργοδότες. Πολλοί ελεύθεροι επαγγελματίες και μικρές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν παρόμοιες αμφισβητήσεις με συνεργάτες ή προσωπικό, και η ορθή τήρηση μισθοδοσίας αποτρέπει τέτοιες διαφορές πριν καν προκύψουν. Η Kavallaris προσφέρει καθοδήγηση σε θέματα μισθοδοσίας, τεκμηρίωσης εργασιακών σχέσεων και συμμόρφωσης, μέσα από τις λύσεις απομακρυσμένης λογιστικής που καλύπτουν ακριβώς αυτές τις ανάγκες, είτε είστε εργοδότης που θέλει να αποφύγει παρατυπίες είτε επαγγελματίας που χρειάζεται σωστά τηρημένα αρχεία.

Πηγές

Οι επίσημοι φορείς επιβεβαιώνουν με σαφήνεια το πλαίσιο που περιγράφηκε παραπάνω.

• Ημέρες Άδειας – Επιθεώρηση Εργασίας
• Ergasiodromio
• Foroline

Η σύγκλιση εθνικής νομοθεσίας και ευρωπαϊκών κατευθύνσεων δείχνει ότι η προστασία της άδειας δεν είναι τοπική ιδιαιτερότητα, αλλά θεμελιώδης αρχή του εργατικού δικαίου.

Στο gov.gr θα βρείτε επίσης ηλεκτρονικές φόρμες για την υποβολή καταγγελιών, ενώ η ίδια πλατφόρμα φιλοξενεί ενημερωτικό υλικό για δικαιώματα εργαζομένων.

Προτεινόμενα

• Μπορεί ο εργοδότης να σου βάλει άδεια χωρίς να θες; – Χρήστος Καβαλλάρης – Λογιστής
• Προσλαμβάνεις εργαζόμενο και ο ΟΑΕΔ σου πληρώνει τα πάντα! – Χρήστος Καβαλλάρης – Λογιστής
• Ειδική άδεια θηλασμού και φροντίδας παιδιού: οδηγός 2026 – Χρήστος Καβαλλάρης – Λογιστής
• ONLINE ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟ – Χρήστος Καβαλλάρης – Λογιστής